BAZA WIEDZYPRODUKTYWNO艢膯

M贸zg na etacie

Wiesz dlaczego ewolucja obdarowa艂a cz艂owieka takim feature鈥檈m jakim jest instynktowna umiej臋tno艣膰 … posrania si臋 ze strachu? Okazuje si臋, 偶e umiej臋tno艣膰 ta jest jedn膮 z wielu funkcji przetrwania. Mo偶esz mie膰 pewne w膮tpliwo艣ci czy 鈥瀠zewn臋trznienie si臋鈥 w taki spos贸b podczas stresuj膮cego spotkania z szefem aby napewno jakkolwiek pomaga w przetrwaniu 馃.  Odpowiem Ci wtedy, 偶e  to s膮 uzasadnione w膮tpliwo艣ci. O co wi臋c chodzi? Okazuje si臋, 偶e nasz m贸zg nie zmieni艂 si臋 w swej konstrukcji przynajmniej od ostatnich 60 ty艣 lat. Nie wiem czy jeszcze wtedy takie zrzucanie zb臋dnego balastu podczas ucieczki przed drapie偶nikiem by艂o jeszcze modne. Wiem natomiast, 偶e nasz m贸zg ma tak膮 konstrukcje, kt贸ra dzi艣 w ocenie nawet 艣rednio zaanga偶owanego studenta politechniki jest jakim艣 konstrukcyjnym nieporozumieniem. O ile in偶ynier wie bowiem, 偶e projektowanie polega na optymalnej konstrukcji od zera wykorzystuj膮c dotychczasow膮 wiedz臋 i do艣wiadczenia, o tyle ewolucja postawi艂a na dok艂adanie nowego do ju偶 wcze艣niej istniej膮cego.  Efekt tego jest taki, 偶e m贸zg wsp贸艂czesnego cz艂owieka – z grubsza rzecz ujmuj膮c – ma trzy warstwy wykszta艂cone na drodze ewolucji. Najstarsza 鈥瀢artstwa鈥 to m贸zg gadzi (odpowiedzialny za utrzymanie funkcji 偶yciowych). Kolejna 鈥瀌opisana鈥 w drodze ewolucji to uk艂ad limbiczny (odpowiedzialny za reakcje emocjonalne czy pami臋膰 d艂ugotrwa艂膮). Ostatnia to ta cze艣膰, kt贸r膮 u偶ywasz ju偶 bardziej 艣wiadomie, to kora nowa odpowiedzialna za wszystkie zdolno艣ci poznawcze (przetwarzanie informacji, kreatywne my艣lenie, planowanie, podejmowanie decyzji i wiele innych).  

Trzy g艂贸wne “warstwy” m贸zgu 

Ok, zatem co z t膮 馃挬? W sytuacji zagro偶enia (potencjalny atak drapie偶nika) dowodzenie nad naszym organizmem przejmuje uk艂ad wsp贸艂czulny, kt贸ry natychmiast dostosowuje cia艂o do ucieczki. Ogranizm zostaje zalany adrenalin膮 odpowiedzialn膮 za wiele znajomych reakcji na zagro偶enie: przy艣pieszony oddech, sensacje 偶o艂膮dkowe czy rozlu藕nienie zwieraczy w艂a艣nie. Nie zamierzasz przecie偶 d藕wiga膰 zb臋dnego balastu podczas ucieczki c鈥檔ie 馃う鈥嶁檧锔. 

Takich 鈥瀝elikt贸w鈥 przesz艂o艣ci zapewnia nam nasz m贸zg naprawd臋 sporo. Wiele z nich ma kolosalny wp艂yw na twoje 偶ycie, w tym prace i osobist膮 produktywno艣膰. Wiedz膮c jak funkcjonuje tw贸j m贸zg masz szans臋 unika膰 wielu nieporz膮danych pu艂apek umys艂u, podejmowa膰 lepsze decyzje, nie ba膰 si臋 zmian no i unika膰 ….馃挬 kiedy spotka Ci臋 sytuacja stresuj膮ca 馃槈.

Poni偶ej zg艂臋biam kilka akspekt贸w tego zagadnienia, konsekwencje takiego a nie innego funkcjonowania pewnych obszar贸w m贸zgu oraz staram si臋 odnie艣膰 to do twojej produktywno艣ci i efektywno艣ci. 

Multitasking

Dzi艣 w dobie wy艣cigu szczur贸w tak wiele m贸wi si臋 o tzw. Multitaskingu (wykonywaniu wielu zada艅 na raz). Producenci sprz臋tu komputerowego , system贸w operacyjnych czy aplikacji biznesowych rozp艂ywaj膮 si臋 nad swoimi rozwi膮zaniami, kt贸re to w efektywny spos贸b maj膮 rzekomo umo偶liwia膰 multitasking. Nie racz膮 milcze膰 na ten temat r贸wnie偶 r贸偶nej ma艣ci szkoleniowcy czy trenerzy efektywno艣ci. Wierzymy w to, staramy si臋 to osi膮gn膮膰, a jak nie udaje nam si臋 robi膰 kilku rzeczy naraz, raczymy si臋 wyrzutami sumienia pokroju 鈥瀋zy aby napewno daje z siebie wszystko?鈥

Rzecz w tym, 偶e nikt nie raczy艂  poinformowa膰 naszego m贸zgu o tym,  偶e  w dzisiejszym 艣wiecie jest co艣 takiego jak multitasking 馃く. M贸zg ludzki bowiem nie zd膮偶y艂 si臋 do tego na drodze ewolucji przygotowa膰. Podobno w 艣redniowieczu stykali艣my si臋 z tak膮 ilo艣ci膮 informacji i bod藕c贸w przez  okres ca艂ego 偶ycia co dzi艣 w ci膮gu jednego dnia. Ewolucja mog艂aby to zatem uwzgl臋dni膰 i nieco zmieni膰 nasz 鈥瀞ystem operacyjny鈥 偶eby sobie z tym nat艂okiem bod藕c贸w troch臋 lepiej radzi艂. Problem w tym, 偶e od 艣redniowiecza do dzi艣 to dla ewolucji kr贸cej ni偶 mrugni臋cie okiem i ona nie raczy艂a jeszcze tej zmiany zauwa偶y膰 i wyda膰 “aktualizacji”. Jeszcze kilka milion贸w lat i to ogarnie 馃槈.  

Wracaj膮c do samego multitaskingu. Czym on mia艂by by膰. Zapewne zdolno艣ci膮 do wykonywania efektywnie kilku rzeczy naraz, najlepiej z tym samym zaanga偶owaniem i skuteczno艣ci膮. Ale w czym problem – powie niejedna osoba – przecie偶 ja mog臋 segregowa膰 dokumenty, odbiera膰 telefony, rozmawia膰 z kole偶ank膮 z biurka obok, pi膰 kaw臋 i drapa膰 si臋 po 艂ydce jednocze艣nie. I wszystko w tym czasie 艣wietnie mi wychodzi. Zanim uznasz, 偶e jeste艣 Einsteinem sprowadz臋 ci臋 nieco na ziemi臋. Istniej bowiem pewne rozr贸偶nienie na dwa typy pracy, kt贸re to wykorzystuj膮 nieco inne zasoby twojego m贸zgu: 鈥瀌eep work鈥 (praca w skupieniu) oraz 鈥瀞hallow work鈥 (p艂ytka praca). Twoje wyczyny opisane wy偶ej to wykonywanie naraz kilku czynno艣ci z kategorii 鈥瀞hallow鈥 nie wymagaj膮cych od ciebie zbyt du偶ego zaanga偶owania poznawczego (przetwarzania informacji). W du偶ej mierze wykonujesz je na autopilocie korzystaj膮c z pok艂ad贸w pami臋ci d艂ugotrwa艂ej, kt贸ra ju偶 dobrze opanowa艂a te czynno艣ci. To te same o艣rodki m贸zgu, kt贸re pozwalaj膮 ci niemal bezmy艣lnie prowadzi膰 samoch贸d nie zastanawiaj膮c si臋 kiedy, z jakim naciskiem i kt贸r膮 nog膮 wcisn膮膰 sprz臋g艂o. Po prostu jedziesz. 

Rzecz w tym, 偶e kilku aktywno艣ci z dzieciny 鈥瀌eep work鈥 juz tak skutecznie nie po艂膮czysz, a jak po艂膮czysz to z op艂akanymi skutkami dla twojej energii i efektu ko艅cowego. Wyobra藕 sobie np., 偶e analizujesz kwartalny raport finansowy w Excelu, naliczasz pensje pracownikom albo piszesz kreatywny artyku艂 na firmowego bloga i w tym samym czasie uczestniczysz w szkoleniu on-line. Da rad臋?  Jasne. Z sukcesem? W膮tpi臋. Nawet wspomniany Einstein pewnego razu ugotowa艂 sw贸j zegarek jednoczesnie ocalaj膮c jajko, kt贸re ku jego zdziwieniu przez ca艂y czas trzyma艂 w d艂oni podczas gotowania. Wszystko dlatego, 偶e w艂a艣nie intensywnie my艣la艂 nad jedn膮 ze swoich s艂ynnych p贸藕niej koncepcji. Nie jest jednak z tym tak 藕le. Bardziej realne wydaje si臋 natomiast kombinacja np. dw贸ch czynno艣ci naraz, z kt贸rych jedna wymaga du偶ego zaanga偶owania 艣wiadomej uwagi (deep work) z inn膮 czynno艣ci膮 “na autopilocie” (shallow work). Nadal zatem mo偶esz wykonywa膰 swoj膮 prac臋, jednocze艣nie scrolluj膮c bezmy艣lnie fejsa od czasu do czasu, bez wyrzut贸w sumienia 馃構.

Dlaczego tak si臋 dzieje?

Naukowcy Harvardu na podstawie przeprowadzonych bada艅 twierdz膮, 偶e cz艂owiek pr贸buj膮cy wykonywa膰 dwie anga偶uj膮ce czynno艣ci naraz ogranicza swoje zasoby poznawcze z poziomu studenta Harvardu do poziomu odpowiadaj膮cego umys艂owi o艣miolatka. Wszystko dlatego, 偶e za operacyjn膮 cz臋艣膰 pracy m贸zgu odpowiada kora przedczo艂owa, kt贸ra dzia艂a w taki spos贸b, 偶e pracuj膮c nad czym艣 gromadzi wydobywaj膮c z pami臋ci d艂ugotrwa艂ej  – potrzebne do przeprocesowania danego zadania – niezb臋dne informacje, fakty, emocje czy wspomnienia. Miejsce w kt贸rym te czynniki 鈥瀏romadzi鈥 jest natomiast  bardzo ciasne i aby przywo艂a膰 kolejne elementy (wraz z dok艂adaniem kolejnych zada艅) musi wygoni膰 na chwil臋 te przywo艂ane wcze艣niej. Dzia艂a to niemal dok艂adnie analogicznie do komputera, gdzie niezb臋dne zasoby gromadzone s膮 w pami臋ci RAM w celu ich przetworzenia i kiedy pami臋ci RAM zaczyna brakowa膰 w toku wykonywanych dzia艂a艅, system operacyjny wypycha je z powrotem do pami臋ci dysku twardego i zaci膮ga ponownie kiedy b臋d膮 zn贸w potrzebne. Kiedy pami臋膰 RAM ze wzgl臋du na swoje ograniczenia pojemno艣ci co chwil臋 zaci膮ga jakie艣 dane i zn贸w wypycha z powrotem zwalniaj膮c miejsce dla innych informacji po to by zn贸w te czy inne zasoby ponownie przywo艂a膰, efekt jest taki, 偶e nie tylko pami臋膰 RAM ulega post臋puj膮cej degradacji, ale r贸wnie偶 鈥瀦aoraniu鈥 ulega dysk twardy komputera. RAM kupisz nowy, m贸zgu ju偶 raczej nie… Okupisz to du偶ym zm臋czeniem i spadkiem efektywno艣ci. 

To mo偶e tak…

Ok, mo偶esz powiedzie膰, je艣li nie mo偶na 艂膮czy膰 kilku anga偶uj膮cych aktywno艣ci jednocze艣nie b臋d臋 si臋 miedzy nimi prze艂膮cza艂 de facto wykonuj膮c je niemal jednocze艣nie. Ma sens? Hmmm, tu te偶 jest pod g贸rk臋..M贸zg bowiem przy swoim stosunkowo ma艂ym rozmiarze (ok 2-3 % wagi cia艂a) jest najbardziej energoch艂onnym organem. Konsumuje ok 20-25 % zgromadzonej energii. To co m臋czy go niesamowicie to…prze艂膮czanie si臋 mi臋dzy zadaniami w艂a艣nie.To co艣 czego nasz m贸zg nie znosi karz膮c nas przem臋czeniem i obni偶eniem zdolno艣ci poznawczych. Specjali艣ci twierdz膮, 偶e cz艂owiek oderwany od anga偶uj膮cego zadania jest w stanie skutecznie powr贸ci膰 do tego samego poziomu skupienia nawet dopiero po kilkunastu minutach.  Mysl臋, 偶e wie o czym m贸wi臋 ten, kto zacz膮艂 prac臋 w openspace鈥檚ie albo jego drzwi w pokoju biurowym udaj膮 drzwi wahad艂owe za spraw膮 koleg贸w, kt贸rzy chc膮 co chwil臋 鈥瀋o艣 om贸wi膰鈥. 


Jak sobie z tym radzi膰?

Przede wszystkim -primo- przyjmij do wiadomo艣ci  MULTITASKING NIE ISTNIEJE 鉂楋笍, tak jak nie istniej膮 darmowe lunch鈥檈. Kiedy uznasz to za fakt, inaczej b臋dziesz zarz膮dza艂 swoimi zasobami. Nie pozwalaj nikomu na rozpraszanie ci臋 podczas skupienia w pracy i wy艂膮cz wszelkie powiadomienia, kiedy wykonujesz anga偶uj膮ce zadanie (uwaga: nieczytanie ich nie wystarcza, bo sam fakt tego, 偶e zosta艂e艣 poinformowany, 偶e czeka na ciebie jaki艣 smaczek na facebook鈥檜 nie pozwoli ci juz skupi膰 si臋 do poziomu skupienia z przed otrzymania takiego komunikatu). 

Podejmowanie decyzji – 鈥濭uPi mUzg鈥

M贸zg na zakupach

Za艂贸偶my, 偶e jeste艣 w艂a艣nie w sklepie z garniturami . Pi膮ty z kolei, kt贸ry przymierzasz okaza艂 si臋 tym w艂a艣ciwym. Jego cena to 455 z艂. Chwytasz za smartfona, 偶eby spojrze膰 na ceny w innym sklepie tej sieci i ..okazuje si臋, 偶e w sklepie znajduj膮cym si臋 15 minut drogi st膮d ten sam garnitur kosztuje 448 z艂. Mo偶esz zaoszcz臋dzi膰  7 z艂. Ruszasz w drog臋 do nast臋pnego sklepu… ?

Masz jeszcze za zadanie kupi膰 elegancki d艂ugopis. Wybierasz jeden, kt贸rego cena to 25 z艂. I ta sama sytuacja: sprawdzi艂e艣, 偶e niedaleko (ok. 15 min drogi st膮d) taki sam d艂ugopis kosztuje 18 z艂. Mo偶esz zaoszcz臋dzi膰 7 z艂. Ruszasz? 馃

Je艣li nie r贸偶nisz si臋 od wi臋kszo艣ci os贸b badanych w analogicznej sytuacji (badania Tverskiego i Kahnemana), w pierwszym przypadku nie zdecydujesz si臋 na tak膮 fatyg臋 by zaoszcz臋dzi膰 raptem 7 z艂 przy zakupie garnitura wartego prawie pi臋膰set z艂otych. W drugim przypadku a i owszem. Szkoda ci przep艂aca膰 za d艂ugopis p艂ac膮c za niego kilkadziesi膮t procent wi臋cej. 

O co w tym chodzi? Gdzie tu logika? Przecie偶 to te same 7 z艂 do zaoszcz臋dzenia, ta sama droga do pokonania i potencjalnie ta sama satysfakcja z zaoszcz臋dzonych pieni臋dzy, prawda? No nie do ko艅ca, przynajmniej dla twojego m贸zgu.  Okazuje si臋, 偶e dzia艂a tu czynnik wzgl臋dno艣ci. Inaczej oceniamy swoje decyzje kiedy por贸wnujemy tani (18 z艂)  i du偶o dro偶szy (25 z艂) d艂ugopis oraz gdy por贸wnujemy ceny drogiego garnituru, kt贸ry – w naszej g艂owie- nie staje si臋 garniturem znacz膮co ta艅szym kiedy jego cen臋 obni偶ymy o te same 7 z艂. 

Czy m贸zg, kt贸ry steruje przecie偶 naszymi wszystkimi parametrami 偶yciowymi, kt贸ry jest najwa偶niejszym organem naszego cia艂a,  powinien sobie pozwala膰 na takie irracjonalne zachowanie? Ano mo偶e i jak si臋 okazuje z ewolucyjnego punktu widzenia to nie takie g艂upie. Takie i wiele innych odchyle艅 (ang. biases) jest konsekwencj膮 takich dzia艂a艅 m贸zgu, kt贸re zapewni膰 maj膮 uproszczone regu艂y decyzyjne. Nie jeste艣 bowiem w stanie podejmowa膰 tak wielu analiz, por贸wna艅 i decyzji ka偶dego dnia w taki spos贸b, by o ka偶dej takiej decyzji m贸c powiedzie膰, 偶e by艂a najlepsz膮 z mo偶liwych, 偶e przeanalizowa艂e艣 wszystkie za i przeciw. Tw贸j m贸zg najzwyczajniej w 艣wiecie by si臋 zam臋czy艂, a ty sko艅czy艂by艣 w bia艂ym wdzianku ze zwi膮zanymi r臋kawami i dzienn膮 dawk膮 lek贸w. 

Dzi臋ki temu samemu uproszczonemu mechanizmowi decyzyjnemu  postrzegasz eleganck膮 i atrakcyjn膮 osob臋 jako bardziej inteligentn膮 ni偶 osoby o gorszej aparycji (a nawet lepiej oceniasz ich wypowiedzi ni偶 obiektywnie na to zas艂uguj膮). Z tych samych powod贸w jedno i to samo danie wydaje ci si臋 mniejsze kiedy podane jest na wi臋kszym talerzu ni偶by zaserwowane by艂o na talerzu mniejszym i z tych samych powod贸w za bardziej prawdziw膮 uznajesz t臋 informacj臋, kt贸ra bli偶sza jest twoim dotychczasowym przekonaniom ni偶 inna informacja, kt贸ra si臋 z nimi nie pokrywa, i z tych samych powod贸w tracisz g艂ow臋 kiedy do oferowanego ci produktu do艂膮czony jest gratis (mimo i偶 cz臋sto p贸藕niej ma艂o przydatny). 

鈥濪a膰 mu palec a we藕mie r臋k臋鈥

Nie wiem czy wiesz, ale kiedy dasz palec, to r臋k臋 to ju偶 sam oddajesz 鉂楋笍To tak zwana technika 鈥漵topy w drzwiach鈥, kt贸ra m贸wi, 偶e z du偶o wi臋kszym prawdopodobie艅stwem zgodzimy si臋 na spe艂nienie wi臋kszej niezbyt dogodnej dla nas pro艣by, je艣li ju偶 wcze艣niej zgodzili艣my si臋 spe艂ni膰 inn膮 mniejsz膮 i znacznie 艂atwiejsz膮 do spe艂nienia pro艣b臋 tej samej osoby (miej to w pami臋ci kiedy te艣ciowa spyta czy mo偶e zamieszka膰 z tob膮 TYLKO przez tydzie艅 馃槈). Dlaczego tak si臋 dzieje? Najprawdopodobniej wewn臋trznie wnikliwie analizujemy i przygl膮damy si臋 swoim decyzjom. Rozwa偶aj膮c spe艂nienie tej pierwszej ma艂ej pro艣by odpowiadamy sobie na pytanie czy warto i dlaczego mia艂bym to zrobi膰. Kiedy konfrontujemy si臋 z drug膮 pro艣b膮, ju偶 t膮 wi臋ksz膮-powa偶niejsz膮, jej spe艂nienie jest ju偶 w jakim艣 sensie sp贸jne z nami samymi i naszymi przekonaniami. 艁atwiej nam podj膮膰 t臋 decyzj臋, bo 鈥瀙rzepracowali艣my鈥 ju偶 ze sob膮 decyzje o pomocy tej osobie za pierwszym razem.  Skoro zgodzi艂em si臋 ju偶 wtedy – za pierwszym razem – to znaczy, 偶e uzna艂em w贸wczas, 偶e warto spe艂ni膰 pro艣b臋 tej osoby. Wszystko po to, by m贸zg nie m臋czy艂 si臋 podejmuj膮c dwa razy t臋 sam膮 (do pewnego stopnia) decyzj臋. Efekt ten jest znacznie silniejszy, kiedy obie pro艣by s膮 ze sob膮 powi膮zane, tzn. dotycz膮 podobnej kwestii (np. po偶yczka najpierw 10 z艂, potem 100 z艂). Nale偶y uwa偶a膰 na t臋 鈥瀠miej臋tno艣膰鈥 kiedy ulegamy pro艣bom koleg贸w z pracy czy klient贸w i pami臋ta膰 o niej kiedy sami chcemy co艣 wyegzekwowac dla siebie. 

M贸zg por贸wnuje

Zatem to, 偶e nie do ko艅ca 艣wiatem biznesu rz膮dzi prawo popytu i poda偶y serwowane przez klasyczn膮 ekonomi臋 mamy ju偶 jasne. Cz艂owiek nie zawsze podejmuje swoje decyzje racjonalnie kieruj膮c si臋 rachunkiem ekonomicznym. Badaniami nad t膮 sfer膮 zajmuje si臋 niezwykle ciekawy od艂am ekonomii- ekonomia behawioralna. Zg艂臋biaj膮c te 藕r贸d艂a wiedzy szybko przekonasz si臋, 偶e to co jest twoja s艂abo艣ci膮, mo偶e by膰 twoj膮 biznesow膮 przewag膮, o ile odpowiednio wykorzystasz wiedz臋 o tych schematach decyzyjno艣ci m贸zgu.  Sp贸jrzmy na niezwykle ciekawy przyk艂ad opisany przez Dana Ariely鈥檈go w ksi膮偶ce 鈥濸ot臋ga irracjonalno艣ci鈥. Rzecz dotyczy reklamy internetowej pisma 鈥濼he Economist鈥. Z grubsza rzecz ujmuj膮c zawiera艂a ona tak膮 oto ofert臋:

WYBIERZ TYP PRENUMERATY:

鈥 Prenumerata Economist.com (dost臋p online) –  59 dol.

鈥 Prenumerata wydania papierowego – 125 dol.

鈥 Prenumerata wydania papierowego i elektronicznego – 125 dol.

Odrazu przychodzi na my艣l pytanie: abstrahuj膮c od tego czy aby najlepsz膮 decyzj膮 nie jest mo偶e wyb贸r opcji pierwszej (dost臋p online za 59 dolar贸w) to kto do licha wybierze opcj臋 drug膮 (prenumerata wydania papierowego za 125 dolar贸w), kiedy za t膮 sam膮 cen臋 mo偶na mie膰 zar贸wno wydanie papierowe jak i elektroniczne. Okazuje si臋, 偶e przy takiej konstrukcji oferty wi臋kszo艣膰 ludzi wybierze opcj臋 trzeci膮 – a偶 84 %. 

Dlaczego? Okazuje si臋, 偶e wi臋kszo艣膰 ludzi nie wie czego chce dop贸ki nie postawi tego w odpowiednim kontek艣cie. Nasz umys艂 dla u艂atwienia decyzyjnego lubi por贸wna膰 co艣 do czego艣 (podobnego) aby nie dokonywa膰 wyboru na podstawie “szeroko zakrojonej analizy”. W tym przypadku mo偶na si臋 zastanawia膰 czy opcja papierowa (125 dol.)  jest lepsza od wersji online (59 dol.) ale zgodzisz si臋, 偶e nie podlega 偶adnym rozwa偶ani膮 por贸wnanie trzeciej opcji (125 dol.) z drug膮 (125 dol.) pod wzgl臋dem atrakcyjno艣ci. Kluczem zatem jest zestawienie w ofercie – obok produktu, kt贸ry faktycznie chcesz sprzeda膰 – produktu bardzo zbli偶onego, ale jednak nieco  gorszego, z t膮 sam膮 lub nieco mniejsz膮 cen膮. Pe艂ni on wtedy rol臋 przyn臋ty. Sprytne prawda? 

W razie Twoich w膮tpliwo艣ci wobec tej metody- Dan Ariely zbada艂 skuteczno艣膰 tego og艂oszenia w opcji bez 鈥瀢abika鈥, kt贸rym w opisanym przyk艂adzie jest opcja druga, do kt贸rej por贸wnujemy opcj臋 trzeci膮. Wyniki by艂y zaskakuj膮ce, zamieszczam je dla ciebie w tabeli poni偶ej a Ty we藕 to pod uwag臋 ustalaj膮c kolejny raz ceny na swoje produkty, a jak b臋dziesz wybiera艂a si臋 na podryw do klubu zabierz ze sob膮 … podobn膮,  ale nieco brzydsz膮 od siebie kole偶ank臋 馃槣. 

M贸zg kreatywny

Co nale偶y zrobi膰 aby co艣 wymy艣li膰? Ano, przesta膰 o tym my艣le膰 馃樀鉂楋笍

ale po kolei…

S膮 – z grubsza ujmuj膮c – dwa typy pracy, kt贸r膮 na codzie艅 wi臋kszo艣膰 z nas wykonuje. Pierwszym typem pracy jest praca tzw. operacyjna, drugi to praca kreatywna. 

Praca operacyjna 

Pierwszy jej rodzaj to nic innego jak przetwarzanie r贸偶nych informacji korzystaj膮c z twoich zasob贸w poznawczych w celu rozwi膮zywania r贸偶nego typu zada艅 czy planowania. Wykonujesz ten rodzaj pracy, kiedy odpisujesz na maile, planujesz kolejny tydzie艅 pracy, analizujesz dane finansowe czy odpowiadasz na reklamacje klienta. Tw贸j m贸zg korzysta w贸wczas z zasob贸w twojej kory przedczo艂owej, czyli tzw. pami臋ci RAM twojego m贸zgu. Aby przeprocesowa膰 dane zadanie, przed kt贸rym stoisz, na 鈥瀞cen臋 twojego umys艂u鈥 przywo艂ane zostaj膮 niezb臋dne elementy twoich do艣wiadcze艅, wspomnie艅, emocji zwi膮zanych z danym zadaniem po to, by przetworzy膰 je odpowiednio w celu wykonania danego zadania. Opisa艂em to ju偶 nieco wy偶ej w podrozdziale o multitaskingu oraz w tym wpisie na blogu.  Czyli -id膮c tym przyk艂adem- 偶eby odpowiedzie膰 na wspomnian膮 reklamacj臋 klienta 鈥瀦gromadzisz鈥 w swojej g艂owie zapewne takie elementy jak: wspomnienie ostatniej podobnej sytuacji, procedur臋 firmow膮 przygotowan膮 na takie przypadki, twoje emocje odczuwane, kiedy ostatnim razem musia艂e艣 sprosta膰 tej sytuacji oraz si臋gniesz do swojej wiedzy i do艣wiadczenia nt. efektywnej komunikacji z klientem drog膮 e-mailow膮. To troch臋 tak jakby艣 rozsypa艂 przed sob膮 puzzle, po to by stworzy膰 z tego jeden obraz po paru chwilach wyt臋偶onej pracy

Praca kreatywna 

Wszystko mo偶e odbywa膰 si臋 zgodnie z wy偶ej opisanym schematem dop贸ty dop贸ki zas贸b twoich przesz艂ych do艣wiadcze艅 jest wystarczaj膮cy do tego, by na ich podstawie opracowa膰 rozwi膮zanie danego problemu (dop贸ki masz odpowiednie puzzle). Co jednak gdy musisz co艣 dopiero wymy艣li膰, co艣 czego jeszcze nie tworzy艂e艣 a nie zgromadzi艂e艣 dotychczas  odpowiednich do艣wiadcze艅 bezpo艣rednio powi膮zanych z tym konkretnym wyzwaniem. Przedstawi艂em w艂a艣nie typ pracy kreatywnej. Takim przyk艂adem mo偶e by膰 szukanie pomys艂u na prezentacje na presti偶ow膮 konferencje, szukanie oryginalnego pomys艂u na prezent dla ukochanej osoby czy (wersja hard core) napisanie wiersza pierwszy raz w 偶yciu. 

Ci臋偶ko jest w wielu przypadkach jasno postawi膰 granic臋 gdzie ko艅cz膮 si臋 mo偶liwo艣ci my艣lenia operacyjnego a gdzie ju偶 zaczyna si臋 praca kreatywna. Jedno jest jednak pewne. Je艣li maj膮c potrzeb臋 wymy艣lenia czego艣 kreatywnie, skupiasz si臋 nad dan膮 rzecz膮, ci艣niesz i napr臋偶asz pr贸buj膮c si臋gn膮膰 do swoich zasob贸w pr贸buj膮c doj艣膰 do logicznych i kontruktywnych wniosk贸w – nie dzia艂asz zgodnie z instrukcj膮 obs艂ugi swojego m贸zgu鉂楋笍Okazuje si臋, 偶e z ca艂kowicie innych metod i tryb贸w dzia艂ania skorzysta膰 musi w takiej sytuacji tw贸j 馃. 

Jak to dzia艂a?

Zwykle kiedy wykorzystasz ju偶 swoje zasoby pracy operacyjnej dochodzisz do momentu tzw. impasu. Czujesz wtedy, 偶e etap, w kt贸rym wykorzysta膰 mog艂e艣 swoje logiczne my艣lenie niechlubnie si臋 zako艅czy艂 i zacz膮艂 si臋 trudny etap, kt贸ry jest czym艣 w rodzaju oczekiwania na 鈥瀖agi臋鈥. No bo jak偶e inaczej nazwa膰 mo偶na fakt niespodziewanego 鈥瀢padni臋cia nagle na cudowny pomys艂鈥. 

Jak zatem wyj艣膰 z takiego impasu? Przesta艅 my艣le膰 o tym co musisz zrobi膰鉂桱akby to nielogicznie nie brzmia艂o, tak w艂a艣nie musisz zrobi膰. Zawsze w pierwszej kolejno艣ci pr贸bujesz stworzy膰 rozwi膮zanie korzystaj膮c z zasob贸w poznawczych.  Wtedy to przywo艂ujesz wszystkie powi膮zane z danym problemem wspomnienia i dotychczasow膮 wiedz臋. Je艣li dochodzisz do impasu oznacza to, 偶e te elementy, do kt贸rych si臋 odwo艂ujesz nie s膮 ju偶 wystarczaj膮ce do wymy艣lenia brakuj膮cego 鈥瀔locka鈥. Tkwienie w tym schemacie – z punktu widzenia twojego m贸zgu- zaburza twoj膮 kreatywno艣膰. Podsumowuj膮c – te schematy naszego umys艂u, kt贸re s膮 podstaw膮 i  oczywist膮 zalet膮 w przypadku pracy operacyjnej, staj膮 si臋 przeszkod膮 w pracy kreatywnej. Do twojego m贸zgu docieraj膮 zaburzone sygna艂y, kt贸re utrudniaj膮 mu tworzenie lu藕nych po艂膮cze艅. Podsuwane s膮 mu w贸wczas 鈥瀎a艂szywe tropy鈥 i m贸zg nie najlepiej sobie z tym radzi. To co nagromadzi艂o si臋 na twojej 鈥瀞cenie umys艂u鈥 na etapie zwyk艂ej pracy teraz powiniene艣  z tej sceny zmie艣膰, je艣li chcesz prze艂ama膰 impas i wyczekujesz tzw. ol艣nienia. Tak, decyduj膮c膮 rol臋 w kreatywnym umy艣le odgrywa umiej臋tno艣膰 odci臋cia si臋 od my艣lenia o czym艣. 

Jak wywo艂a膰 ol艣nienie

Czas na powa偶ne dowody naukowe z 偶ycia wzi臋te 馃槀. Ile razy wpad艂e艣 na pomys艂 pod prysznicem, podczas wysi艂ku si艂owego (np. podczas biegu lub na si艂owni) czy podczas nudnej jazdy samochodem. Ile razy jaka艣 osoba z boku podsun臋艂a ci rozwi膮zanie, po kt贸rym jak je us艂ysza艂e艣 zad藕wi臋cza艂o ci w g艂owie 鈥瀓akie to genialne i oczywiste zarazem鈥 . W obu przypadkach okoliczno艣ci zosta艂y oczyszczone z nadmiaru my艣li, kt贸re nies艂usznie uznajemy na tym etapie  jako niezb臋dne do podj臋cia decyzji czy wymy艣lenia czego艣 kreatywnego (przecie偶 postronna osoba nie jest naszymi my艣lami obci膮偶ona prawda). 

Naukowcy coraz cze艣ciej m贸wi膮 o tzw. nieu艣wiadomionym przetwarzaniu informacji oraz o ogromnej roli snu lub czego艣 w rodzaju p艂ytkiej hipnozy, w kt贸r膮 popadasz w chwilach relaksu czy wykonywania monotonnych, wr臋cz usypiaj膮cych czynno艣ci (jak prowadzenie samochodu podczas d艂ugiej trasy na autostradzie). Takie warunki s膮 idealne dla powstawania ol艣nie艅, poniewa偶 nasz umys艂 wydaje si臋 by膰 nie zm膮cony nat艂okiem my艣li. Ma wtedy mo偶liwo艣膰 tworzenia subtelnych nowych po艂膮cze艅 pomi臋dzy poznanymi wcze艣niej faktami i do艣wiadczeniami, czyli de facto tworzeniem czego艣 nowego, bo czym innym jest kreatywno艣膰..

Tak wi臋c pro tip wart 馃挼: kiedy dopadnie ci臋 impas i stajesz przed kreatywnym wyzwaniem 馃憠 zadaj swojemu umys艂owi jasno brzmi膮ce pytanie opisuj膮ce twoje wyzwanie i …przesta艅 o tym my艣le膰 馃憠 postaraj sie maksymalnie wy艂膮czy膰 logiczne my艣lenie nad problemem 馃憠b膮d藕 pewny, 偶e odpowied藕 przyjdzie jesli tylko stworzysz ku temu odpowiednie warunki. 

P.S. Nie my艣lenie o niczym nie jest wbrew pozorom takie proste. Moja rada 馃憠 kiedy starasz si臋 wprowadzi膰 w ten stan, swobodnie my艣l o tym jak to w艂a艣nie …starasz si臋 nie my艣le膰 o niczym , niejako patrz na ten wysi艂ek z lotu ptaka i dobrze si臋 przy tym baw. Ja dos艂ownie komentuj臋 ten proces w my艣lach jak Szpakowski mecze. Innymi s艂owy – my艣l o procesie, kt贸ry si臋 w艂a艣nie odbywa w twojej g艂owie a nie o samym problemie do rozwi膮zania. 

P.S.2. Podczas tworzenia koncepcji i pisania tego podrozdzia艂u u偶y艂em tej techniki dwukrotnie – pierwszy raz kiedy decydowa艂em, co b臋dzie jego tematem, drugi raz kiedy zastanawia艂em si臋 nad pierwszym zdaniem 馃槈. 

Je艣li dotar艂e艣 do tego miejsca wpisu (brawo Ty 馃憦) zauwa偶y艂e艣, 偶e ludzki m贸zg to bardzo skomplikowana maszyna bez podlinkowanej instrukcji obs艂ugi. Wiele jego – wydawa艂oby si臋 – dziwnych schemat贸w zachowa艅 wydaje si臋 nieracjonalne. Wszystko jednak z szerszego (g艂贸wnie ewolucyjnego) punktu widzenia ma swoje uzasadnienia. Problem w tym, 偶e mo偶e nie wszystkie mechanizmy zachowa艅 s膮 nam dzi艣 przydatne. Zach臋cam Ci臋 do tego, aby swoj膮 uwag臋 skupia膰 na tym, jak wykorzysta膰 nabyt膮 samo艣wiadomo艣膰 i wiedz臋 w tym temacie zamiast skupia膰 si臋 nadto nad ograniczeniami jakie nam nasz umys艂 serwuje. Jak powiedzia艂 kto艣 m膮dry:

“Gdyby m贸zg by艂 tak prosty, 偶e mogliby艣my go zrozumie膰, byliby艣my tak pro艣ci, 偶e by艣my go nie rozumieli”. 

powodzenia
Grzegorz Jaszkiewicz 

Komentarze Facebook

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola s膮 oznaczone *


Tags:

Hey 馃檵 dzi臋kuj臋 za odwiedziny mojego bloga…

Chcia艂bym Ci powiedzie膰, 偶e poza pasj膮 na temat produktywno艣ci, zajmuj臋 si臋 r贸wnie偶 produkcj膮 video dla firm. 

kliknij w logo by odwiedzi膰 stron臋 ;)

Odwied藕 moj膮 stron臋 je艣li jeste艣 ciekawy jak Twoja firma mo偶e przyspieszy膰 馃殌 poprzez dzia艂ania marketingowe w oparciu o video.聽